Shefqet Avdush Emini

Rrëfim Jete, Identiteti dhe Arti – Shefqet Avdush Emini

Unë i takoj këtij populli autokton shqiptar në Ballkan. Jam i lindur dhe i rritur në Davidovc, Kosovë. Kam kryer studimet në Fakultetin e Prishtinës, Kosovë, vend ku më kanë mbetur kujtimet më të bukura dhe ku ende më rreh zemra. Aty kam lënë një pjesë të qenies sime, një pjesë të shpirtit tim, një pjesë të asaj që quhet atdhe.
Kam qenë i detyruar ta braktis atdheun tim në vitet ’90-ta, jo nga dëshira, as nga lakmia, por si pasojë e arratisjes nga sistemi fashist i asaj kohe. Kjo nuk ishte një zgjedhje e lirë, por një detyrim i hidhur i kohës, një largim i imponuar nga frika, dhuna dhe padrejtësia. U plaka larg atdheut dhe sot jetoj në një lloj mjegulle shpirtërore, ku nganjëherë nuk di më saktësisht se ku i takoj. Vendlindja më del në ëndërr, por edhe në zhgjëndërr. Kur eci nëpër Evropë apo nëpër botë, më duket sikur po e shkel tokën time, sikur çdo dhe i huaj e mban brenda një kujtim të Kosovës sime.
Por kur kthjellem për pak çaste nga kjo ndjesi e mjegullt, Kosova më shfaqet si një dhimbje e bukur, si një mall i përhershëm, si një plagë që nuk mbyllet kurrë. Përballë saj ndihem i mashtruar nga historia, i mallëngjyer nga kujtimet dhe i dëshpëruar nga largësia. Megjithatë, Evropa për mua, për jetën time dhe për fatin tim njerëzor e artistik, ka qenë jashtëzakonisht e mirë. Për këtë jam thellësisht falënderues. Ajo më ka ndihmuar jo vetëm të mbijetoj, por të jetoj me dinjitet, me siguri dhe me mundësi krijuese. Jam i bindur se pa këtë përkrahje, talenti dhe aftësitë e mia krijuese do të ishin zbehur ose do të ishin shuar brenda meje, pa pasur kurrë rastin të merrnin frymë lirshëm.
Ndërsa në Holandën time – pas vendlindjes sime – unë e kam parë dhe e kam përjetuar të mirën në mënyrën më të drejtpërdrejtë. Nga një mërgimtar e refugjat, arrita të gëzoj përkrahje të menjëhershme që në fillimet e mia. Në AZC, neve na u dha një atelier – një dhomë pune dhe një sallë e madhe ekspozimi – ku punonim artistë ndërkombëtarë. Ishim të mbikëqyrur dhe të përkrahur nga persona të caktuar holandezë, ndërsa organizimi artistik dhe ekspozues drejtohej edhe nga një artist profesionist, i cili ishte i ngarkuar me përgatitjen e ekspozitave dhe eventeve artistike.
Në atë atelier, neve na u siguruan materiale arti ndër më të shtrenjtat, më cilësoret dhe më profesionale – gjithçka që i duhej një artisti për të punuar lirshëm dhe seriozisht. Mua më caktuan si përgjegjës për atelierin, për sallën e ekspozimit, për materialin e artit dhe për organizimin e punës me artistët profesionistë. Kjo për mua ishte një befasi e madhe, por edhe një krenari e jashtëzakonshme. Ishte një vlerësim që nuk e harroj kurrë, sepse erdhi në një kohë kur njeriu ka më së shumti nevojë të ndihet i pranuar, i respektuar dhe i dobishëm.
Nga ai moment e tutje, unë kam gëzuar përkrahje pothuajse në çdo drejtim. Jam ftuar që në atë kohë të hershme në ekspozita të rëndësishme, por kam ekspozuar edhe në vende prestigjioze. Interesimi i gazetarëve ka qenë i shpeshtë; po ashtu radio dhe televizione të ndryshme më kanë ftuar për intervista, biseda dhe prezantime lidhur me ekspozitat e mia dhe veprimtarinë time artistike.
Më pas, për mua shumë gjëra nisën të bëhen më të lehta, jo sepse rruga ishte pa sfida, por sepse puna ime kishte filluar të fliste vetë. Nga të gjitha anët filluan të më vinin ftesa: në galeri të ndryshme, në institucione kulturore dhe në muzeume anembanë Holandës. Jam pranuar në shoqata të ndryshme të artit në Holandë dhe kam marrë ftesa sistematike për ekspozita, evente, simpoziume dhe mbledhje të ndryshme artistike. Jam anëtar i disa shoqatave të rëndësishme artistike, po ashtu edhe anëtar i artistëve të Beneluksit.
Kështu, thirrjet për ekspozita dhe evente të ndryshme i kam pasur pothuajse në tërë Holandën, ndërsa më vonë filluan të më vinin edhe ftesa ndërkombëtare nga vende të ndryshme të botës – për ekspozita në galeri, muzeume dhe institucione të njohura kulturore. Nga kjo rrugë e gjatë dhe e ndërtuar me përkushtim, puna ime sot qëndron në koleksione të ndryshme të botës: në galeri, muzeume, institucione kulturore dhe koleksione private.
Përveç kësaj, kam prezantuar në shumë vende të botës në simpoziume ndërkombëtare të artit, koloni ndërkombëtare të artit, workshope ndërkombëtare, festivale artistike dhe aktivitete të tjera me karakter të lartë profesional. Kam qenë i ftuar edhe për të ligjëruar jashtë Holandës. Jam ftuar si anëtar i jurive ndërkombëtare për seleksionimin e artistëve profesionistë për ekspozim, si dhe për ndarjen e çmimeve dhe vlerësimeve për artistët pjesëmarrës. Po ashtu, jam ftuar shumë shpesh si mysafir nderi në vende të ndryshme të botës.
Shpërblime, mirënjohje, certifikata dhe dekorata posedoj pa numër – aq shumë sa është e pamundur t’i numëroj të gjitha. Dhe, megjithatë, ajo që për mua ka më shumë vlerë se çdo certifikatë është respekti i njerëzve, dashuria e publikut, miqësia e artistëve dhe besimi që më është dhënë në shumë vende të botës.
Prandaj, i falënderohem Zotit të Madhërishëm që ma solli këtë fat, që të ndihem kaq i privilegjuar në botë. Ndihem i pasur jo vetëm për atë që kam krijuar, por për njerëzit që kam njohur. Ndihem i pasur sepse kam shokë dhe miq të mëdhenj në mbarë botën, dhe kudo që të shkoj ndihem si në shtëpinë time, sepse kam miq e adhurues të sinqertë.
Jam i pasur edhe për një arsye tjetër të thellë: sepse kam dy shtëpi shpirtërore. E para është vendlindja ime, që quhet atdhe. E dyta është Holanda, e cila ma hoqi frikën e arratisjes nga politika fashiste e asaj kohe. Holanda më bëri të ndihem njeri i qytetëruar, më mësoi të jetoj pa frikë dhe në frymën e demokracisë. Ajo ma ngriti karrierën time artistike në atë nivel që në vendlindjen time ndoshta as në ëndërr nuk do ta kisha paramenduar. Më dha mundësinë të bëhem një njeri me emër, i pranuar dhe i respektuar në shumë skaje të botës.
Kosovën dhe Holandën i mbaj përherë në zemër. I falënderohem dhe jam thellësisht mirënjohës politikës humane dhe popullit të Holandës. Kjo ishte një rrëfenjë shumë e shkurtër, por me vlerë të madhe, e jetës sime.
Shefqet Avdush Emini – Artist me famë ndërkombëtare dhe personalitet i respektuar në botë
Shefqet Avdush Emini është një emër i fuqishëm dhe i veçantë në artin bashkëkohor shqiptar dhe ndërkombëtar. Ai nuk është vetëm një piktor me talent të rrallë, por një krijues me identitet të fuqishëm, me shpirt të trazuar, me ndjeshmëri të thellë njerëzore dhe me një gjuhë vizuale krejtësisht të dallueshme. Në botën e artit, ai njihet si një artist i lirë, i guximshëm, i thellë dhe i pakompromis, i cili nuk e tradhton asnjëherë të vërtetën e brendshme të krijimit.
Shefqet Avdush Emini është një artist me famë ndërkombëtare, i pranuar dhe i vlerësuar në shumë vende të botës. Emri i tij nuk lidhet vetëm me ekspozita të shumta apo me prezencë fizike në skenën artistike ndërkombëtare, por mbi të gjitha me peshën shpirtërore dhe estetike të veprës së tij. Ai është një nga ata krijues që nuk pikturojnë për të zbukuruar muret, por për të trazuar ndërgjegjen, për të hapur plagë, për të ndriçuar kujtesën dhe për të lënë gjurmë të thella në shpirtin e shikuesit.
Si krijues, ai është i shkathtë në mënyrën më të plotë të fjalës. Ka një dorë të lirë, të fuqishme dhe të stërvitur, por mbi të gjitha ka një intuitë të jashtëzakonshme për ta ndjerë figurën, për ta shndërruar emocionin në ngjyrë dhe për ta bërë gjendjen shpirtërore të dukshme. Në pikturën e tij, linja nuk është vetëm vijë; ajo është nerv, lëvizje, dridhje, kujtesë. Ngjyra nuk është vetëm ngjyrë; ajo është temperaturë emocionale, tension i brendshëm, shpërthim ose heshtje.
Ai është një person i dashur, i shoqërueshëm dhe i respektuar. Kudo ku shkon, lë mbresa jo vetëm si artist i madh, por edhe si njeri i afërt, i thjeshtë, i ngrohtë dhe i sinqertë. Kjo e bën figurën e tij edhe më të dashur në sytë e publikut dhe kolegëve. Ai nuk është artist i largët apo i mbyllur në kullën e vet të krijimit; përkundrazi, është një njeri që e jeton artin në marrëdhënie me njerëzit, me jetën, me dhimbjen, me mallin dhe me shpresën.
Si e vlerëson kritika ndërkombëtare e artit Shefqet Avdush Eminin?
Kritika ndërkombëtare e artit e vlerëson Shefqet Avdush Eminin si një artist me individualitet të fuqishëm krijues dhe me një gjuhë ekspresive të konsoliduar. Ajo që bie menjëherë në sy në krijimtarinë e tij është aftësia për të bashkuar ekspresionin e lirë, dramën ekzistenciale, figuracionin e shpërbërë dhe thellësinë psikologjike në një trup të vetëm piktural.
Ai shihet si një piktor që i takon atij lloji të rrallë artistësh që nuk punojnë mbi sipërfaqen e gjërave, por depërtojnë në thelbin e tyre. Në shumë prej veprave të tij, kritika vëren tensionin midis njeriut dhe fatit, midis kujtesës dhe humbjes, midis identitetit dhe shpërnguljes, midis dhimbjes dhe qëndresës. Këto nuk janë vetëm tema – janë shtyllat e qenies së tij artistike.
Kritikët e vlerësojnë gjithashtu për guximin kompozicional, për energjinë e furishme të brushës, për strukturën dramatike të figurës, si dhe për mënyrën se si ai arrin të krijojë një gjendje emocionale të menjëhershme te shikuesi. Piktura e Shefqetit nuk të lë rehat; ajo të ndal, të shkund, të fut në mendim dhe shpesh të trondit. Pikërisht kjo është një nga cilësitë më të larta të artit të vërtetë.
Ai vlerësohet edhe për faktin se ka arritur të ruajë një autenticitet të pakorruptuar, pa u dorëzuar para modave kalimtare apo formulave të gatshme të tregut të artit. Kjo e bën figurën e tij edhe më të rëndësishme në kohën e sotme, ku shpesh arti rrezikon të humbasë shpirtin përballë spektaklit.
Sa e gëzon Shefqeti respektin dhe dashurinë e fansave ndërkombëtarë?
Shefqet Avdush Emini gëzon një respekt të jashtëzakonshëm dhe një dashuri të sinqertë nga adhuruesit e artit në shumë vende të botës. Publiku ndërkombëtar e ndien pikturën e tij jo vetëm me sy, por me zemër. Kjo ndodh sepse arti i tij nuk është i ftohtë, as i ndërtuar për efekt sipërfaqësor; ai është art që del nga jeta, nga përjetimi, nga plagët, nga malli, nga dashuria për njeriun dhe nga përplasja me kohën.
Shumë artistë arrijnë të kenë shikues; pak arrijnë të kenë ndjekës besnikë; por vetëm artistët e vërtetë arrijnë të kenë adhurues të sinqertë, që e ndiejnë veprën e tyre si pjesë të jetës së vet. Shefqeti i përket pikërisht këtij rrethi. Ai ka krijuar një lidhje të rrallë me publikun e tij ndërkombëtar, sepse në pikturat e tij njerëzit shohin jo vetëm figurat, por edhe veten e tyre: frikën, vetminë, kujtesën, shpërnguljen, mallin, nderin, plagën dhe dinjitetin.
Respekti ndaj tij nuk vjen vetëm nga emri apo nga biografia e pasur, por mbi të gjitha nga vërtetësia e tij si krijues dhe si njeri.
Analizë e thellë artistike e veprës në vaj në pëlhurë – kushtuar shqiptarit të lashtë sipas fantazisë së artistit
Vepra në vaj në pëlhurë që Shefqet Avdush Emini ia kushton shqiptarit të kohëve më të hershme, sipas imagjinatës dhe vizionit të tij artistik, paraqet një nga ato punime që nuk mund të lexohen vetëm si portret, as vetëm si kompozim figurativ, por si një manifest shpirtëror, identitar dhe historik.
Në shikim të parë, figura duket sikur del nga mjegulla e kohës, nga thellësia e kujtesës kolektive, nga një periudhë që nuk dokumentohet vetëm me histori, por që ruhet në gjak, në ndjesi, në trashëgimi dhe në intuitën e një populli. Kjo figurë nuk është thjesht një njeri i vetëm; ajo është simbol i shqiptarit të hershëm, i atij njeriu autokton, të fortë, të heshtur, krenar dhe të goditur nga koha, por jo të thyer prej saj.
Kompozicionalisht, vepra mbështetet mbi një strukturë të lirë, ekspresive dhe të trazuar, ku figura nuk ndërtohet me kufij të mbyllur akademikë, por me një energji të hapur dhe dramatike. Kjo zgjedhje është thelbësore, sepse vetë subjekti nuk kërkon realizëm fotografik, por një prani arketipale, një qenie që i përket më shumë kujtesës shpirtërore sesa dokumentit historik.
Koka e figurës, e vendosur në qendër të tensionit pamor, bart peshën kryesore emocionale të veprës. Ajo duket si një reliev i nxjerrë nga dheu, si një formë që është gdhendur nga koha, nga era, nga mbijetesa dhe nga heshtja e shekujve. Fytyra nuk është e qetë; ajo është e mbingarkuar me përjetime. Nuk kemi të bëjmë me një portret dekorativ, por me një fizionomi të brendshme, ku gjurmët e brushës janë po aq të rëndësishme sa vetë anatomia e figurës.
Syzet e errëta – në leximin e parë ndoshta një element bashkëkohor apo i çuditshëm – në kontekstin e kësaj vepre marrin një kuptim shumë më të thellë simbolik. Ato mund të lexohen si metaforë e mbrojtjes së shikimit historik, si mbulim i një drite të tepërt, si pengesë midis figurës dhe botës, apo edhe si shenjë e njeriut që ka parë shumë – aq shumë sa nuk e shfaq më drejtpërdrejt shikimin e vet. Kjo e bën figurën edhe më enigmatike, më të rëndë dhe më të fuqishme. Nuk e dimë çfarë sheh ai, por ndiejmë se ai mbart kujtesën e një kombi.
Pjesa e bardhë që mbështjell kokën – e lexueshme si një mbulesë, si një plis i transformuar, si një strukturë mbrojtëse apo si një gjurmë e kostumit arkaik – e ngre figurën në nivel simboli. E bardha këtu nuk është vetëm ngjyrë; ajo është kujtesë, dinjitet, pastërti e identitetit dhe njëkohësisht shenjë e një bote të vjetër që rri pezull midis historisë dhe mitit. Mbi të, gjurmët e kuqe që shpërthejnë në sipërfaqe nuk janë rastësore. Ato duken si plagë, si kujtesë gjaku, si tension historik, si alarm i brendshëm i një identiteti që ka kaluar nëpër shumë përplasje.
Këtu Shefqeti tregon një mjeshtëri të jashtëzakonshme në përdorimin e ngjyrës si gjuhë psikologjike. Bluja, gri-ja, e bardha, e kuqja dhe nuancat tokësore nuk ndërtojnë vetëm pamjen; ato ndërtojnë gjendjen shpirtërore të figurës. Bluja krijon largësi, thellësi, heshtje dhe mall. E bardha krijon kujtesë dhe peshë simbolike. E kuqja fut dhimbjen, jetën, rrezikun, plagën dhe zjarrin e brendshëm. Kurse nuancat tokësore e lidhin figurën me dheun, me origjinën, me atdheun dhe me lashtësinë.
Brushëzimi është i lirë, i furishëm dhe i vetëdijshëm. Nuk kemi të bëjmë me spontanitet të pakontrolluar, por me një ekspresion të disiplinuar, ku çdo shpërthim i gjurmës ka vendin dhe funksionin e vet. Në këtë vepër, Shefqet Avdush Emini nuk “pikturon” vetëm një figurë; ai e gërmon atë nga materia e ngjyrës, sikur po nxjerr nga nëndheu një kujtim të humbur të kombit të vet.
Një nga elementet më të fuqishme të kësaj pikture është mënyra se si figura duket njëkohësisht e pranishme dhe e tretur, e mishëruar dhe fantazmatike, konkrete dhe mitike. Kjo dyzimësi e bën veprën shumë të pasur interpretativisht. Shqiptari i hershëm këtu nuk paraqitet si figurë folklorike, as si dekor kombëtar, por si qenie ekzistenciale, si bartës i historisë, i kujtesës dhe i plagëve të trashëguara.
Në këtë kuptim, kjo pikturë mund të lexohet edhe si portret i kujtesës shqiptare. Nuk është vetëm portret i një individi, por i një vazhdimësie. Është portret i njeriut që ka kaluar nëpër shekuj, i njeriut që është zhvendosur, goditur, përjashtuar, por që ka ruajtur një bërthamë të pathyeshme identitare. Kjo e bën veprën jo vetëm artistikisht të fuqishme, por edhe kulturore, historike dhe shpirtërisht shumë të rëndësishme.
Për më tepër, vepra e tejkalon lokalitetin dhe hyn në universale. Edhe pse është e ngarkuar me identitet shqiptar, ajo flet për njeriun në përgjithësi – për njeriun që kërkon rrënjët, që mban plagët e historisë, që hesht por nuk dorëzohet, që bart kohën mbi fytyrë. Kjo është një nga arritjet më të larta të artit: kur e veçanta kombëtare arrin të bëhet e kuptueshme dhe prekëse për gjithë njerëzimin.
Nga pikëpamja estetike, kjo pikturë është një shembull i qartë i pjekurisë së plotë artistike të Shefqet Avdush Eminit. Këtu shihen qartë të gjitha shtresat e personalitetit të tij krijues: ekspresiviteti, guximi, dhimbja, liria, përvoja, kujtesa, simbolika dhe forca e gjuhës së tij pamore. Është një vepër që nuk të lë ta shohësh vetëm një herë. Sa më gjatë ta shikosh, aq më shumë të hapet. Dhe sa më shumë të hapet, aq më shumë të fut në veten tënde.
Kjo pikturë nuk është vetëm imazh – është dëshmi, është meditim, është thirrje, është kujtesë e mishëruar në ngjyrë.
Përmbyllje
Shefqet Avdush Emini mbetet një nga figurat më të rëndësishme, më autentike dhe më të respektuara të artit bashkëkohor shqiptar me jehonë të fuqishme ndërkombëtare. Ai është artist i shpirtit, i kujtesës, i dhimbjes, i dinjitetit dhe i së vërtetës njerëzore. Vepra e tij nuk matet vetëm me numrin e ekspozitave, me praninë në muzeume apo me koleksionet ku ruhet, por me ndikimin që lë në ndërgjegjen e njeriut.
Ai është një krijues që e ka kthyer jetën e tij – me gjithë mërgimin, mallin, dhimbjen, luftën, rrëzimet dhe ngritjet – në një univers artistik me vlerë të madhe. Dhe pikërisht për këtë, arti i tij nuk është vetëm art për t’u parë, por art për t’u ndier, për t’u menduar dhe për t’u mbajtur mend.
Shefqet Avdush Emini nuk është thjesht një emër i njohur; ai është një dëshmi e gjallë se arti i vërtetë nuk njeh kufij, se talenti i mbështetur nga dinjiteti dhe puna arrin të fitojë botën, dhe se një artist që mbetet besnik ndaj shpirtit të vet mund të bëhet zë i një populli, i një kohe dhe i një kujtese që nuk shuhet.
Kosova e lindi. Holanda e ngriti. Bota e pranoi. Arti e përjetësoi.